Við skipti á dánarbúum vakna margar spurningar, meðal annars í hvaða farveg setja skal dánarbúið. Oft á tíðum kjósa erfingjar að setja dánarbú í einkaskipti, þar sem þeir telja þá leið hagkvæmari og einfaldari fyrir erfingja. Hafa ber í huga að einkaskipti hafa í för með sér mikla ábyrgð til handa erfingjum og eru ekki endilega alltaf besti kosturinn í stöðunni. Á það einkum við ef erfingjar óttast að allar skuldbindingar hins látna séu ekki þekktar eða vilja af öðrum ástæðum forðast persónulega ábyrgð á skuldum hans. Undir slíkum kringum stæðum geta opinber skipti á dánarbúi verið betri kostur.

Við skipti á dánarbúi, sem ekki er eignarlaust, standa erfingjum til boða þrjár leiðir, það eru:

1. Seta í óskiptu búi,
2. einkaskipti og
3. opinber skipti.

Hver þessara leiða hefur sýna kosti og galla. Seta í óskiptu búi felur ekki í sér raunveruleg skipti dánarbús, heldur frestun á skiptum dánarbús þar til hjúskaparmaki fellur frá eða ákveður að skipta búinu. Þannig ber hjúskaparmakinn persónulega ábyrgð á skuldum hins látna og hefur full yfirráð yfir eignum búsins. Á meðan setu í óskiptu búi varir fá erfingjar skammlífari makans ekki úthlutaðan arf eftir hann úr búinu

Einkaskipti – Rík ábyrgð

Það er algengt við skipti á dánarbúum að erfingjar kjósi að skipta því í einkaskiptum. Sem lögmaður hef ég oft heyrt að erfingjar kjósi að fara þessa leið enda telji þeir hana bæði hagkvæmari og fljótvirkari en opinber skipti.

Kjósi erfingjar að taka bú til einkaskipta er mikilvægt að þeir átti sig á þeirri ábyrgð sem ákvörðuninni fylgja. Helstu og mikilvægustu réttaráhrif þess að taka dánarbú til einkaskipta eru þau að erfingjar bera sameiginlega ábyrgð á skuldum hins látna, hvort sem skuldirnar séu þekktar eða óþekktar.

Vissulega er það raunin í mörgum tilvikum að einkaskipti á dánarbúi spari bæði tíma og peninga, þó ekkert sé sjálfgefið i þeim efnum. Séu skipti umfangsmikil er oft þörf á sérfræðiaðstoð og þá geta skipti tafist af ýmsum ástæðu, til að mynda vegna sölutíma fasteigna.

Það er mikilvægt að þekkja til ofangreindrar ábyrgðar og taka ekki dánarbú til einkaskipta ef erfingjar telja sig ekki þekkja til allra skuldbindinga búsins. Erfingjar geta áður en sótt er um heimild til einkaskipta fengið heimild sýslumanns til að afla upplýsinga um fjárhag búsins. Það getur verið afar skynsamlegt að fá slíka heimild og afla sem nákvæmastra upplýsinga um hvernig búið stendur áður en ákvörðun um farveg þess er tekin.

Ef í ljós kemur að búið stendur ekki vel getur verið skynsamlegt að fara fram á opinber skipti þess.

Opinber skipti – Kostur við tilteknar aðstæður

Ef erfingjar vilja ekki taka á sig framangreinda ábyrgð er hægt að krefjast opinberra skipta á dánarbúi. Við opinber skipti verður skiptastjóri skipaður af dómstólum og hann tekur við öllum fjárræðum búsins.

Skiptastjóri boðar til skiptafunda. Í upphafi skipta óskar skiptastjóri afstöðu erfingja til þess hvort þeir vilji ábyrgjast skuldbindingar búsins eður ei. Kjósi erfingjar að ábyrgjast ekki skuldbindingar búsins er mikilvægt að því sé lýst yfir á skiptafundi.

Niðurstaða um dánarbú

Þó einkaskipti séu oft hagkvæmari en opinber skipti er mikilvægt að erfingjar vegi og meti kosti og galla hvorrar leiðar fyrir sig og taki ákvörðun að vel athuguðu máli.

Ef þú þarft ráðgjöf vegna skipta á dánarbúi getur þú haft samband við okkur í gegnum netfangið loghaf@loghaf.is